۱۹ خرداد ۱۴۰۵
خطاب به: دادستانی دیوان کیفری بینالمللی، نهادهای حقیقتیاب بینالمللی، و سازمانهای مسئول در حوزه حقوق بشر و حقوق بشردوستانه
ما، امضاکنندگان این دادخواست، با ابراز نگرانی عمیق از گزارشهای منتشرشده دربارهی حملهی هوایی به انستیتو پاستور ایران، از دفتر دادستان دیوان کیفری بینالمللی میخواهیم این رخداد را در چارچوب حقوق بینالملل بشردوستانه و اصل حفاظت از زیرساختهای غیرنظامی سلامت بررسی کند.
بر پایهی گزارشهای منتشرشده، تصاویر، روایتهای شاهدان و پوشش رسانهای، این حمله به مراکز تحقیقاتی، تاسیسات و آزمایشگاههایی خسارتهای شدید وارد کرده که از جمله در پایش بیماریهای عفونی، نظارت اپیدمیولوژیک، پژوهش و تولید واکسن، خدمات آزمایشگاه مرجع، و پاسخ به وضعیتهای اضطراری بهداشتی فعالیت داشتهاند.
انستیتو پاستور ایران، با پیشینهای بیش از یک قرن، از مهمترین نهادهای علمی و بهداشتی در ایران و منطقه و همچنین از ارکان علمی و بهداشتی کشور در رویارویی با وضعیتهای اضطراری سلامت بوده است. این مؤسسه در طول تاریخ خود در شناسایی و مهار بیماریهایی مانند وبا، هاری، سل، هپاتیت، اچآیوی / ایدز، سرخک و کووید-۱۹ و نیز مقابله با آنها نقشی پایهای داشته است.
انستیتو پاستور ایران تنها یک مرکز ملی پژوهشی نیست، بلکه بخشی از شبکهی بینالمللی انستیتوهای پاستور و یکی از مراکز مهم همکاریهای علمی و بهداشتی در منطقه به شمار میرود. هرگونه آسیب جدی به ظرفیتهای تحقیقاتی، آزمایشگاهی و نظارتی این نهاد میتواند فراتر از مرزهای ایران بر همکاریهای علمی، برنامههای کنترل بیماریها و آمادگی در برابر بحرانهای بهداشتی اثر بگذارد.
اگر گزارشهای هدف قرار گرفتن این نهاد غیرنظامی درست باشد، این حمله را میتوان مصداق نقض اصول بنیادین حقوق بشردوستانهی بینالمللی در نظر گرفت؛ بهویژه اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، اصل تناسب، و ضرورت حفاظت از زیرساختهای حیاتی غیرنظامی.
آسیبرسانی به آزمایشگاهها و مراکز رصد بیماریهای عفونی فقط امری داخلی یا ملی نیست. پیامدهای چنین اقداماتی ممکن است از مرزهای ایران فراتر رود و امنیت بهداشتی منطقه و جهان را به خطر اندازد. اختلال در زیرساختهایی که برای تشخیص، ردیابی و مهار بیماریهای واگیردار ضروریاند، جان غیرنظامیان را تهدید میکند و از آمادگی جامعه برای رویارویی با وضعیتهای اضطراری بهداشتی میکاهد.
بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه، اموال و تأسیسات غیرنظامی تا زمانی که برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار نگرفته باشند، از حمایت ویژه برخوردارند و نباید هدف حمله قرار گیرند. مراکز علمی، پژوهشی و بهداشتی که نقش مستقیم در حفاظت از سلامت عمومی دارند، بخشی از زیرساختهای حیاتی غیرنظامی به شمار میروند.
از این رو، ما از دفتر دادستان دیوان کیفری بینالمللی درخواست میکنیم:
۱. شواهد موجود از حملهی گزارششده به انستیتو پاستور ایران، تصاویر، گزارشها و شهادتها را گردآوری و راستیآزمایی کند؛
۲. روشن سازد که آیا این واقعه، در صورت اثبات، در چارچوب جرایم قابل پیگرد بر اساس اساسنامهی رم جای میگیرد؛
۳. از شکلگیری سازوکاری مستقل، بیطرف و بینالمللی برای حقیقتیابی آن پشتیبانی کند؛
۴. این حمله را بر پایهی اصول بنیادین حقوق بشردوستانهی بینالمللی، بهویژه اصل تفکیک، اصل تناسب و حفاظت از زیرساختهای غیرنظامی، از جنبهی حقوقی بسنجد؛
۵. به ارزیابی پیامدهای انسانی، علمی و بهداشتی ناشی از ویرانی آزمایشگاههای بیماریهای عفونی و سامانههای رصد سلامت بپردازد؛
۶. از نهادهای بینالمللی سلامت، کارشناسان مستقل، سازمانهای حقوق بشری و نهادهای پزشکی قانونی بخواهد ارزیابیهای تخصصی خود را دربارهی ابعاد این موضوع ارائه دهند.
ما همچنین درخواست میکنیم که در روند رسیدگی، تا حد امکان، شواهد و مدارک زیر بررسی شوند: تصاویر ماهوارهای از محل و محدودهی حمله؛ شهادت شاهدان عینی و کارکنان علمی و درمانی؛ گزارشهای رسانهای معتبر؛ ارزیابیهای فنی و پزشکی قانونی؛ گزارشهای نهادهای بینالمللی سلامت؛ تحلیلهای حقوقی مستقل؛ و ارزیابیهای علمی دربارهی اثرات احتمالی این حمله بر سلامت مردم ایران، منطقه و جهان.
حفاظت از نهادهای علمی، پزشکی و بهداشتی غیرنظامی از اصول بنیادین حقوق بشردوستانهی بینالمللی است. حتی در زمان جنگ نیز زیرساختهایی که برای تشخیص بیماری، پایش اپیدمیها، تولید واکسن و حفاظت از جان غیرنظامیان ضروریاند، باید از تعرض، تخریب و اختلال مصون باشند.
در جهان بههمپیوستهی امروز، سامانههای پایش بیماریهای عفونی بخشی از شبکهی جهانی هشدار و پاسخ به تهدیدهای بهداشتی محسوب میشوند. آسیب به چنین مراکزی میتواند ظرفیت شناسایی و مهار بیماریهای نوپدید و بازپدید را تضعیف کند.
ما، امضاکنندگان این دادخواست، تاکید میکنیم که هیچ دولت یا نیروی نظامی حق ندارد زیرساختهای حیاتی سلامت را هدف جنگی قرار دهد یا توان یک جامعه برای حفاظت از جان غیرنظامیان را به نابودی بکشاند. بر همین اساس، از دادستانی دیوان کیفری بینالمللی میخواهیم صلاحیت و امکان بررسی این موضوع را در چارچوب اختیارات خود ارزیابی کند، و اجازه ندهد حمله به نهادهای علمی و پزشکی غیرنظامی از پاسخگویی حقوقی و بینالمللی بگریزد.
-
