از کلیسای انجیلی حضرت پطرس حفاظت کنید و ساکنان اخراج‌شده را به خانه‌هایشان بازگردانید

خطاب به:

آیت‌الله غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایرانسید پرویز فتاح، رئیس ستاد اجرایی فرمان امام

رونوشت به:

دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایرانسیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستیدفتر رهبر جمهوری اسلامی ایراناستانداری تهران

۵ مرداد ۱۴۰۵

ما امضاکنندگان این دادخواست از مقام‌های جمهوری اسلامی ایران می‌خواهیم مصادره مجموعه کلیسای انجیلی حضرت پطرس در تهران را لغو کنند، به ساکنان اخراج‌شده و اعضای کلیسا اجازه بازگشت بدهند و از تخریب، فروش، انتقال مالکیت یا تغییر کاربری این مجموعه دینی و فرهنگی ارزشمند جلوگیری کنند.

کلیسای انجیلی حضرت پطرس در خیابان سی‌تیر تهران (قوام‌السلطنه سابق) بیش از ۱۵۰ سال قدمت دارد و از قدیمی‌ترین کلیساهای پروتستان ایران است. ساختمان کلیسا، دو مدرسه، خانه‌های مسکونی و دفترهای نهادهای مسیحی، از جمله انجمن کتاب مقدس و شورای کلیساهای انجیلی ایران، در آن قرار داشت. این مکان نسل‌ها خانه، مدرسه، عبادتگاه و مرکز زندگی اجتماعی مسیحیان ارمنی، آشوری و فارسی‌زبان بوده است.

بحران کنونی حاصل روندی طولانی‌تر است.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، تصرف تدریجی بخش‌هایی از این مِلک آغاز شد. مکان‌های مورد استفاده‌ی انجمن کتاب مقدس نیز از جمله بخش‌هایی بود که به‌تدریج تصرف شد. مقامات دولتی بارها از تمدید ثبت قانونی شورای کلیساهای انجیلی ایران خودداری کردند.

در سال ۱۳۷۷، برابر با ۱۹۹۸ میلادی، یک دادگاه انقلاب حکم انتقال مالکیت تمام مجموعه به ستاد اجرایی فرمان امام را صادر کرد. شورای کلیساهای انجیلی ایران، که خود را مالک قانونی این زمین می‌داند، اعلام کرده است که تا سال ۱۳۸۷، برابر با ۲۰۰۸ میلادی، از وجود این حکم اطلاعی نداشت. خودداری دولت از به‌رسمیت‌شناختن و تمدید ثبت قانونی شورا نیز عملاً امکان اعتراض مؤثر و پیگیری قضایی را از آن سلب کرد.

صدور حکم درباره یک مجموعه کامل دینی بدون مشارکت مؤثر مالک، مطلع نکردن او از حکم به مدت ده سال و اجرای آن چند دهه بعد علیه خانواده‌های کم‌درآمد، پرسش‌های جدی درباره ابلاغ قانونی، حق دفاع، دسترسی به اسناد پرونده و حق تجدیدنظر ایجاد می‌کند.

مرحله نهایی تصرف در خرداد ۱۴۰۵ آغاز شد. بر اساس گزارش‌ها، حدود ۲۶ خرداد، ۱۲ خانواده ارمنی و هشت خانواده آشوری موظف شدند خانه‌های خود را ظرف دو هفته تخلیه کنند. طبق گزارش‌ها، به رهبران کلیسا هشدار داده شده که در صورت خودداری ساکنان از تخلیه، ممکن است بازداشت شوند. به اعضای کلیسا نیز گفته شده برای عبادت به کلیساهای دیگری مراجعه کنند.

بر اساس برخی گزارش‌ها، در روزهای پایانی خرداد، شش مأمور وزارت اطلاعات وارد مجموعه شدند و چند ساعت در آنجا ماندند. بر اساس اظهارات شاهدانی که سازمان ماده ۱۸ نقل کرده است، مأموران به ساکنان گفتند آمده‌اند تا خانواده‌ها به حضور آنان «عادت کنند». گفته می‌شود به برخی خانواده‌ها پیشنهاد پرداخت پول برای تخلیه داده شد. با این حال، پیشنهاد مالی در شرایط تهدید به اخراج نمی‌تواند جای رضایت آزادانه، دادرسی عادلانه یا حق ماندن در خانه را بگیرد.

تا روز ۱۹ تیر، هفت یا هشت خانواده خانه‌های خود را تخلیه کرده بودند و به دیگر ساکنان دستور داده شده بود تا پایان هفته محل را ترک کنند. به گفته کارشناسان سازمان ملل، آخرین ساکن در ۲۱ تیر ۱۴۰۵ از مجموعه خارج شد.

در ۲۴ تیر، نازیلا قانع، گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه آزادی دین یا باور، و مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، مصادره مجموعه و اخراج ساکنان را محکوم کردند. آنان از اخراج ۲۷ تن از مسیحیان ارمنی و آشوری ساکن این مجموعه خبر دادند و درباره احتمال تخریب ساختمان‌ها هشدار دادند.

این نگرانی بی‌دلیل نیست. در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، کلیسای تاریخی انجیلی مشهد بدون اطلاع‌رسانی قبلی و بدون ارائه توضیح رسمی قانع‌کننده، با ماشین‌آلات سنگین تخریب شد. این کلیسا پیش‌تر مصادره شده بود و مقام‌ها اجازه فعالیت در آن را نمی‌دادند.

شورای جهانی کلیساها در ۲۸ خرداد از جمهوری اسلامی ایران خواست مصادره، انتقال مالکیت، تخریب یا تغییر کاربری املاک کلیساها را متوقف کند. پیش از آن نیز، در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، وزارت اطلاعات و ستاد اجرایی فرمان امام کلیسای پرسبیتری آشوریان تبریز را به‌اجبار تعطیل کرده بودند.

این موارد بخشی از محدودیت گسترده‌تر علیه زندگی دینی مسیحیان پروتستان در ایران است. کلیسای حضرت پطرس بیش از یک دهه پیش مجبور شد مراسم فارسی‌زبان خود را متوقف کند. از حدود ۵۰ کلیسای پروتستان که زمانی در ایران فعالیت داشتند، اکنون فقط شمار اندکی اجازه فعالیت دارند و معمولاً حق برگزاری مراسم به زبان فارسی را ندارند. کلیساهای اسقفی تهران، اصفهان و شیراز که پیش‌تر مراسم فارسی‌زبان برگزار می‌کردند نیز  طبق گزارش‌ها از زمان همه‌گیری کرونا تاکنون اجازه بازگشایی نیافته‌اند.

این اقدامات با تضمین‌های قانون اساسی ایران تعارض دارد. اصل ۱۳ مسیحیان را اقلیت دینی رسمی می‌شناسد و حق انجام مراسم مذهبی و آموزش دینی را برای آنان به رسمیت می‌شناسد. اصل ۲۲ از مسکن، مال و حقوق اشخاص حفاظت می‌کند. اصل ۲۶ تشکیل انجمن‌های دینی متعلق به اقلیت‌های رسمی را مجاز می‌داند. اصل ۳۱ حق برخورداری هر فرد و خانواده ایرانی از مسکن متناسب را به رسمیت می‌شناسد و اصل ۳۴ دسترسی به دادگاه صالح را حق مسلم شهروندان می‌داند.

ایران همچنین عضو میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. مواد ۱۸ و ۲۷ میثاق نخست از حق عبادت جمعی و حقوق اقلیت‌های دینی و زبانی حفاظت می‌کنند. ماده ۱۱ میثاق دوم نیز حق برخورداری از مسکن مناسب را به رسمیت می‌شناسد. استانداردهای بین‌المللی مربوط به تخلیه اجباری، مشورت واقعی با ساکنان، ابلاغ مهلت معقول، دسترسی به راه‌های اعتراض قضایی، جبران خسارت و جلوگیری از بی‌خانمانی را ضروری می‌دانند.

ازاین‌رو، از مقام‌های مسئول می‌خواهیم:

۱.   فوراً و به‌صورت کتبی اجرای حکم مصادره و هرگونه عملیات در مجموعه را متوقف کنند. این توقف باید تخریب، ساخت‌وساز، فروش، انتقال مالکیت، تفکیک زمین، خارج کردن اشیای دینی و تغییر کاربری را دربر گیرد.

۲.   به ساکنان اخراج‌شده اجازه دهند با امنیت و بدون هیچ شرطی به خانه‌های خود بازگردند و هزینه‌های متعارف جابه‌جایی و خسارت‌های مستقیم ناشی از اخراج را جبران کنند. برای هر ساکنی که امکان یا تمایل بازگشت ندارد، باید با مشورت واقعی، مسکن جایگزین مناسب و غرامت عادلانه فراهم شود.

۳.   دسترسی اعضای کلیسا، رهبران دینی، مدارس و نهادهای مسیحی به کلیسا و دیگر ساختمان‌های مجموعه را برقرار کنند و تضمین دهند که هیچ‌کس به دلیل بازگشت به این مکان بازداشت، بازجویی یا مجازات نخواهد شد.

۴.   انتقال این مجموعه به ستاد اجرایی فرمان امام را لغو و مالکیت آن را به شورای کلیساهای انجیلی ایران بازگردانند. اگر مقام‌ها مالکیت شورا را مورد اختلاف می‌دانند، باید حکم سال ۱۳۷۷ و تمام دستورهای بعدی را منتشر کنند، اجرای حکم را متوقف سازند و پرونده را در دادگاهی مستقل، با دسترسی کامل شورا به اسناد، برخورداری از وکیل و حق تجدیدنظر مؤثر، دوباره بررسی کنند.

۵.   ثبت قانونی شورای کلیساهای انجیلی ایران را تمدید کنند تا این شورا بتواند اموال خود را اداره کند، کارمند استخدام کند، فعالیت‌های دینی و آموزشی انجام دهد و از حقوق خود در دادگاه‌های ایران دفاع کند.

۶.   تمام مجموعه را تحت حفاظت قانونی و اجرایی میراث فرهنگی قرار دهند و با حضور نمایندگان کلیسا، بازرسی فوری آن را به متخصصان مستقل میراث فرهنگی بسپارند. گزارش بازرسی و هرگونه برنامه عمرانی، تجاری یا تغییر مالکیت باید در اختیار عموم قرار گیرد.

۷.   تهدیدهای گزارش‌شده علیه رهبران کلیسا و عملکرد مأموران دخیل در تخلیه را بررسی کنند. هویت و وابستگی سازمانی آمران و عاملان این عملیات باید اعلام شود و مسئولان تهدید، اجبار یا تخریب غیرقانونی اموال پاسخ‌گو شوند.

۸.   به جوامع مسیحی اجازه دهند مراسم جمعی خود را به زبان‌های فارسی، ارمنی و آشوری برگزار کنند و کلیساهای پروتستان و اسقفی تعطیل‌شده یا محروم از بازگشایی را برای فعالیت‌های مسالمت‌آمیز دینی بازگشایند.

۹.   وضعیت حقوقی محمد نیک‌بخت را روشن کنند.   گزارش شده است که در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ با خشونت بازداشت و در زندان دستگرد اصفهان نگهداری شده است. او باید فوراً به خانواده و وکیل انتخابی خود دسترسی داشته باشد و در برابر شکنجه، اعتراف اجباری و تهدید به اعدام محافظت شود. اگر مقام‌ها نتوانند او را فوراً به جرمی مشخص و شناخته‌شده در قوانین کیفری متهم و در دادرسی عادلانه محاکمه کنند، باید آزاد شود.

۱۰.   به مکاتبه کارشناسان سازمان ملل پاسخی علنی بدهند و محل کنونی و وضعیت اسکان ساکنان اخراج‌شده، مبنای حقوقی مصادره و برنامه‌های آینده برای این ملک را اعلام کنند. آنان همچنین باید تضمینی الزام‌آور ارائه دهند که مجموعه تخریب یا تغییر کاربری نخواهد یافت.

کلیسای حضرت پطرس فقط متعلق به یک جماعت دینی نیست، بلکه بخشی از تاریخ دینی، معماری و اجتماعی ایران است. بازگرداندن این مجموعه از خانواده‌های آسیب‌پذیر حمایت می‌کند، بخشی ارزشمند از میراث تهران را حفظ می‌کند و نشان می‌دهد که حمایت‌های قانون اساسی از اقلیت‌های دینی رسمی ایران معنایی عملی دارد.

از مقام‌های جمهوری اسلامی ایران می‌خواهیم پیش از آن‌که خسارتی بیشتر و جبران‌ناپذیر وارد شود، اقدام کنند.

-