آتش‌بس فوری، حفاظت از غیرنظامیان، و رفراندوم صلح‌آمیز و دموکراتیک تحت نظارت سازمان ملل در ایران

۱۹ اسفند ۱۴۰۴

دبیرکل محترم سازمان ملل متحد، جناب آقای آنتونیو گوترش،

اعضای محترم شورای امنیت سازمان ملل متحد،

اداره محترم امور سیاسی و صلح‌سازی سازمان ملل متحد،

اعضای محترم اتحادیه اروپا،

پارلمان های کانادا، انگلیس و استرالیا،

کنگره ایالات متحده آمریکا،

و تمامی صلح‌طلبان جامعه بین‌الملل،

ما، ائتلافی از امضاکنندگانِ متشکل از سازمان‌های جهانی حقوق بشر، حقوق زنان و نمایندگان جامعهٔ مدنی، این نامه را برای ابراز نگرانی عمیق خود نسبت به تشدید خشونت و اقدامات نظامی در ایران می‌نویسیم. ایالات متحده و اسرائیل از تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ جنگی غیرقانونی را علیه ایران آغاز کرده‌اند و این جنگ اکنون به درگیری گسترده‌تری گسترش یافته که همهٔ کشورهای منطقه را تحت تاثیر قرار داده است.

در میان کشتار حکومتی جمهوری اسلامی در ژانویه امسال و حمله نیروهای نظامی خارجی، مردم ایران با بحرانی دوگانه و بی‌سابقه روبه‌رو هستند. با کشته شدن بیش از ۷٬۰۰۰ شهروند و بازداشت ۵۰٬۰۰۰ نفر توسط نیروهای امنیتی در ماه ژانویه، جمعیت کشور ـــ  از فعالان حقوق بشر تا گروه‌های آسیب‌پذیر ــــ با بحران سرکوب شدید داخلی در کنار جنگی مواجه است که در حال ویران کردن اقتصاد، محیط زیست و میراث تاریخی منطقه است.

دهه‌ها پژوهش دانشگاهی نشان داده است که تجاوز نظامی بین‌المللی به دموکراسی منجر نمی‌شود. بلکه خشونت را تشدید می‌کند، زیرساخت‌های حیاتی را ویران می‌سازد و شرایطی فراهم می‌آورد که به افزایش اقتدارگرایی و درگیری‌های داخلی دامن می‌زند.

گزارش‌ها حاکی از آن است که حمله‌ای ــ که به احتمال زیاد توسط ایالات متحده انجام شده ــ به دبستان دخترانهٔ «شجرهٔ طیبه» در مینابِ ایران، به کشته شدن تأییدشدهٔ حدود ۱۶۸ کودک انجامیده است. از آن زمان تاکنون و بنا بر گزارش تیم صلیب سرخ  ایران، دست‌کم ۱٬۳۳۲ غیرنظامی کشته شده‌اند. افزون بر این، ۶٬۶۶۸ سازهٔ غیرنظامی، ۵٬۵۳۵ واحد مسکونی و ۶۵ مدرسه آسیب دیده‌اند و ۱۴ مرکز درمانی نیز تحت تاثیر قرار گرفته‌اند. گزارش‌ها همچنین نشان می‌دهد که ۱۱ تأسیسات وابسته به جمعیت هلال‌احمر ایران هدف قرار گرفته‌اند و بسیاری از کارکنان امدادی صلیب سرخ نیز زخمی شده‌اند.

همچنین گزارش‌هایی از حملات در نزدیکی زندان اوین، زندان زنجان و بازداشتگاه‌های تهران بزرگ و مهاباد منتشر شده است. جان هزاران زندانی سیاسی ــ که اغلب در سلول انفرادی و بدون امکان فرار یا ارتباط نگهداری می‌شوند ــ در معرض خطری فوری قرار دارد.

ما تأکید می‌کنیم که بر اساس حقوق بشردوستانهٔ بین‌المللی، همهٔ سازه های غیرنظامی ــ از جمله مدارس، بیمارستان‌ها، مناطق مسکونی و مراکز بازداشت ــ در برابر حمله مصون هستند. هدف قرار دادن عمدی این مکان‌ها، یا ناتوانی در تمایز قائل شدن میان اهداف نظامی و افراد و مکان‌های حفاظت‌شدهٔ خارج از صحنهٔ نبرد (hors de combat)، نقض فاحش کنوانسیون‌های ژنو و طبق اساسنامهٔ رمِ دیوان کیفری بین‌المللی یک جنایت جنگی محسوب می‌شود.

ما همچنین نسبت به خطراتی که در پی تشدید خشونت متوجه اماکن میراث فرهنگی است عمیقاً نگران هستیم. در تاریخ ۲ مارس ۲۰۲۶، کاخ گلستان ــ که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است ــ بر اثر موج انفجار و آوار ناشی از حملهٔ هوایی به میدان ارگِ مجاور، دچار آسیب‌های سازه‌ای شد. عدم رعایت «مناطق حائل» حفاظت‌شده پیرامون میراث فرهنگی، نقض تعهدات مندرج در کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان درگیری‌های مسلحانه به شمار می‌رود.

تا امروز، ایران وارد دهمین روزِ قطع تقریباً کامل اینترنت شده است. این اختلالِ تحمیل‌شده از سوی دولت در ارتباطات دیجیتال، توانایی غیرنظامیان برای دسترسی به اطلاعات حیاتیِ نجات‌بخش را به‌شدت محدود می‌کند و همچنین پوششی برای وقوع فجایع بیشتر فراهم می‌آورد.

با توجه به این شرایط اضطراری، ما از جامعهٔ بین‌المللی می‌خواهیم بر اساس اصل «مسئولیت حفاظت» (R2P)، که در سال ۲۰۰۵ توسط همهٔ کشورهای عضو سازمان ملل متحد تأیید شد، اقدام کند. بر این اساس، ما محترمانه از سازمان ملل متحد، اتحادیهٔ اروپا و کشورهای عضو آن می‌خواهیم اقدامات زیر را در پیش گیرند:

• آتش‌بس فوری چندجانبه و پایان خصومت‌ها: توقف فوری درگیری‌ها توسط همه طرف‌ها، از جمله ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران، به‌منظور جلوگیری از تلفات بیشتر غیرنظامیان و پیشگیری از گسترش تنش در سطح منطقه. همچنین برای ایرانیان در سراسر جهان و جامعهٔ مدنی بسیار مهم است که از تمامیت ارضی ایران محافظت شده و از از هرگونه تهاجم خارجی دیگر به ایران نیز جلوگیری شود.
• تحقیق مستقل و پاسخگویی دربارهٔ جنایات جنگی: ایجاد فوری یک کمیسیون تحقیق بین‌المللی مستقل، تحت نظارت سازمان ملل متحد، برای بررسی «جنایات جنگی» ادعایی توسط ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی و نیز «جنایات علیه بشریت» توسط رژیم جمهوری اسلامی در ارتباط با کشتار معترضان در ماه ژانویه، به‌منظور تضمین پاسخگویی مطابق با حقوق بین‌الملل.
• کمک‌های بشردوستانه و نیروهای حافظ صلح سازمان ملل: ایجاد فوری سازوکار امن برای ارائهٔ کمک‌های بشردوستانه و تحویل ایمن کمک‌های پزشکی، مواد غذایی و اقلام ضروری به جمعیت‌های غیرنظامی آسیب‌دیده. همچنین ما خواستار استقرار یک سازوکار حفاظت از غیرنظامیان و نظارت، با مأموریت سازمان ملل و در هماهنگی با سازمان‌های بین‌المللی بشردوستانه هستیم تا از بیمارستان‌ها، مدارس، مراکز بازداشت و سایر زیرساخت‌های غیرنظامی حفاظت کند و امکان دسترسی مستقل برای نهادهای بشردوستانه را فراهم سازد. همچنین آزادی تمامی زندانیان سیاسی را در چارچوب سازوکار عدالت انتقالی که در ادامه تشریح شده است، خواستاریم.
• بازگرداندن اینترنت و ارتباطات: بازگرداندن فوری دسترسی به اینترنت و شبکه‌های ارتباطی در ایران. توانایی غیرنظامیان برای برقراری ارتباط، دسترسی به اطلاعات و مستندسازی موارد احتمالی نقض حقوق بشر، پیش‌شرطی اساسی برای نظارت بر حقوق بشر و تأمین امنیت غیرنظامیان است.
• عدالت انتقالی و پاسخگویی: حمایت از توسعهٔ یک فرایند جامع عدالت انتقالی در ایران. چنین فرایندی باید شامل آزادی همهٔ زندانیان سیاسی، سازوکارهای حقیقت‌یابی، پاسخگویی در قبال نقض‌های حقوق بشر، جبران خسارت برای قربانیان، اصلاحات نهادی و تضمین‌های عدم تکرار باشد، در چارچوب حقوق بین‌الملل حقوق بشر و سازوکارهای تثبیت‌شدهٔ سازمان ملل برای عدالت انتقالی.
• گذار دموکراتیک تحت نظارت سازمان ملل: بر اساس اصل بنیادین حق تعیین سرنوشت، حمایت از یک فرایند سیاسی فراگیر، مسالمت‌آمیز و تحت نظارت بین‌المللی که به مردم ایران امکان دهد آیندهٔ خود را از طریق نهادهای دموکراتیک و نماینده تعیین کنند. این فرایند باید با چارچوب جامع «عدالت انتقالی» که در بالا ذکر شد همراه باشد.

جامعه مدنی تأکید می‌کند که گذار مسالمت‌آمیز، با هدایت استانداردهای بین‌المللی عدالت انتقالی و یک فرآیند دموکراتیک تحت نظارت سازمان ملل، همچنان هدف اصلی برای ثبات پایدار است. جمهوری اسلامی باید فوراً متعهد شود که از طریق موافقت با همه‌پرسی تحت نظارت سازمان ملل، به خواست مردم ایران عمل کند تا چنین آتش‌بس پایدار شود و کشور از ویرانی بیشتر نجات یابد.با تشدید خطرات انسانی پیش روی غیرنظامیان، حفاظت از جان انسان‌ها و حفظ حقوق اساسی باید اولویت اصلی جامعه بین‌المللی باقی بماند. ما خواستار یک جلسه اضطراری برای رسیدگی به وضعیت رو به وخامت و اتخاذ گام‌هایی با هدف اولویت‌های ذکر شده در بالا هستیم.

تو مگو همه به جنگند و زِ زصلح من چه آید

تو یکی نِه‌ای هزاری تو چراغِ خود برافروز

مولوی

-